Varikosel Kısırlık Yapar Mı? İnfertilite (Kısırlık) İlişkisi

Varikosel ve Erkek Üreme Sağlığı: Kısırlıkla (İnfertilite) Olan Doğrudan İlişkisi

Polikliniğe başvuran hastaların, androloji / üroloji uzmanlarına yönelttikleri en kaygılı ve en yaygın soru hiç şüphesiz "Varikosel kısırlık yapar mı? Çocuğum olmayacak mı?" sorusudur. Konunun net bir tıbbi zemine oturtulması gerekirse: Evet, Varikosel güncel tıp dünyasında "Erkek Kısırlığının (Erkek İnfertilitesinin)" saptanabilen ve düzeltilebilen en belirgin 1 numaralı anatomik nedenidir.

Ancak bu durum "Varikoseli olan her erkek kesinlikle kısır kalacaktır" şeklinde radikal ve hatalı bir sonuca indirgenmemelidir. İstatistikler incelendiğinde, toplumda sokaktaki her 6 erkekten 1'inde (%15-20 oranında) varikosel olduğu görülür. Fakat bu varikoselli erkeklerin tamamı kısır değildir. İlginç olan ve varikoselin kısırlıkla olan karanlık bağını ispatlayan gerçek şudur: İnfertilite şüphesiyle, yani "Evlendik ama çocuğumuz olmuyor" şikayetiyle hastaneye başvuran erkeklerin %40'ında (primer infertilite) varikosel bulunur. Daha önce çocuk sahibi olmuş ancak ikinci ya da üçüncü çocuğu yapamayan (sekonder infertilite) erkeklerin ise şok edici bir oranla %80'inde varikosel tespit edilir!

Varikosel Testisleri ve Sperm Üretimini Nasıl Bozar? Düşman Dinamikleri

Normal bir gebeliğin oluşması için, erkeğin testislerinde (spermatogenez kanallarında) milyonlarca sperm hücresinin yaklaşık 72 - 90 gün süren kusursuz bir gelişim bandından geçerek olgunlaşması gerekir. Sperm hücreleri insan vücudundaki en narin, ısıya ve toksinlere en duyarlı biyolojik yapılardır. Varikosel, bu narin üretim fabrikasına şu 3 ana cepheden saldırır:

• Testis Isısının Artması (Hipertermi): Yaradan, testisleri vücudumuzun dışına sarkıtarak (skrotum içerisine) konumlandırması tesadüf değildir. İdeal sperm üretimi 34.5°C civarındadır (vücut ısısından 1.5 - 2 derece daha soğuk). Varikosel vakalarında bozulan damar kapakçıkları yüzünden testise inip orada göllenen kan, adeta bir sıvı ısıtıcısı gibi torba içi ısıyı 37°C'ye taşır. Artan ısı sperm yavrularını (spermatogonyum) öldürür.
• Ağır Oksidatif Stres Saldırısı: Kirli kanın testiste saatlerce beklemesi (venöz staz) o bölgedeki Serbest Radikalleri (Oksijensiz zehirli moleküller) artırır. Çok narin bir genetik pakete sahip olan olgun spermlerin çekirdek zarları bu radikallerce eritilerek DNA'ları kırılır.
• Zehirli Böbrek Metabolitleri: Sol testis toplardamarı anatomik olarak sol böbrek damarıyla bağlantılıdır. Normalde ters akım olmaması gerekirken varikoselli hastada böbrekten dönen böbrek üstü bezi toksinleri testise "geri akar". Kortizol, katekolamin gibi hormonlar testis dokusuna ciddi biyokimyasal hasarlar verir.

Sperm Testi (Spermiyogram) Sonuçlarına Varikoselin Somut Etkisi

Dünya Sağlık Örgütü (WHO 2021) kriterlerine göre normal doğurganlık potansiyeli taşıyan bir erkekte; sperm konsantrasyonunun ml'de en az 16 milyon olması, ileri doğru hızlı ve yavaş hareket eden sperm oranının (progresif motilite) %30'un üstünde olması ve spermlerin mikroskop altındaki dış görünüşlerinin (kıyruk, boyun, baş- morfoloji) en az %4 lük kısmının mükemmel (Normal Kruger Morfolojisi) formda olması gerekir.

Varikosel, spermiyogram kağıtlarındaki değerleri şu hastalık formlarına sokar:

• Oligozoospermi (Sayı Düşüklüğü): Yüksek ısı kaynaklı kök hücre ölümü yüzünden dışarı atılan sperm sayısı milyonlardan binlere, hatta bazen tekli rakamlara dek düşer.
• Astenozoospermi (Hareket Tembelliği): Enerji (ATP) üreten mitokondrileri bozulan varikoselli spermlerin "İleri Doğru Hareket" (Progresif) yetenekleri biter. Spermler sadece kendi etrafında titrer ancak kadının yumurtlama yoluna, tüplere doğru yüzme enerjisini bulamazlar. Doğal gebelik ihtimali bu yüzden aşırı düşer.
• Teratozoospermi (Şekil Bozukluğu): Isı ve toksinler sperm üretim makinesini öyle şaşırtır ki; iki kafalı, kısa veya kırık kuyruklu, iğne başlı anomalili (engelli) spermler üretilir (Morphology %0- %1). Bu formdaki bir sperm kadın yumurtasının kalın zarını asla delemez.

Görünmeyen Kısırlık Tehlikesi: DNA Hasar İndeksi (DFI) ve Varikosel

Çağımız androloji dünyasında, kısırlık incelemelerindeki en kritik devrim "Sperm DNA Hasarı Testleri"dir (TUNEL, SCSA, Halosperm). Bazen hastanın Spermiyogram kağıdı eline gelir; sayı harikadır "60 Milyon", hareket %50 dir. "Kısır değilim, varikoselim var ama spermlerim sağlam" diyerek çocuk denemelerine yıllarca devam eder. Ancak eşi hamile kalamaz ya da "Düşük (Erken Abortus)" yapar.

İşte bunun ana nedeni Varikoselin görünmez tokadı olan DFI (DNA Fragmentation Index) yani Sperm DNA kırıklarıdır. Sayısı bol ve hareketli olan sperm yumurtayı döllemeyi başarır, ancak spermin paketinin içinde babadan getirdiği DNA sarmalları varikosel stresi yüzünden kopuktur, yanıktır. Rahim içindeki yumurta bu "bozuk DNA'lı" spermi reddeder veya embriyo oluşsa bile 6.-8. haftalarda düşük oluşur. Kapsamlı makaleler varikoselli hastaların çok büyük bir bölümünde DNA Hasar indeksinin (%25'in üzerinde) tehlikeli bantta saptandığını belgelemiştir.

Tüp Bebek (Mikroenjeksiyon - ICSI) Öncesi Varikosel Ameliyatı Şart Mı?

Androloji kliniğimizde veya Kadın Doğum meslektaşlarımız arasında en çok tartışılan argümanlardan biri de "Hiç vakit kaybetmeden Tüp Bebek (IVF / ICSI) mi yapalım, yoksa önce mikrocerrahi varikosel ameliyatıyla erkeği tamir mi edelim?" ikilemidir.

Tıp dünyası (EAU/ASRM) ve hekimlik tecrübelerimiz şu sonucu açıkça işaret etmektedir:

1. Kadını Yorulmaktan Kurtarır: Tüp bebek kadına verilen çok ağır hormon yükleriyle, iğnelerle zorla yumurta büyütme ve anestezi altında yumurta toplama zahmetleriyle yürüyen zorlu ve yıpratıcı bir süreçtir. Erkeği lokal olarak (veya anesteziyle 40 dk süren) çok kolay bir mikrocerrahi ameliyata alarak "kendi yatağında doğal yolla baba yapabilme" şansı varken, tüp bebeğe saldırmak son derece ağır bir alternatiftir.
2. Tüp Bebek Tutma Şansı Artar: Anne adayının yaş ve rezervi nedenli acilen Tüp Bebek gerekse bile; "DNA'sı Varikosel yüzünden parçalanmış kaliteli olmayan bir sperm" ile tüp bebeğe de girilse, embriyo laboratuvarda çoğalmaz ya da anne karnında düşük yapar. Tüp bebek başarısını artırmak için dahi olsa, öncesinde o DNA hasarını yok etmek adına erkeğe varikosel ameliyatı yapılmalıdır.

Varikosel Ameliyatı Olursam Baba Olabilir Miyim? İyileşme Zamanı

Başarılı bir Mikrocerrahi Varikosel Ameliyatı, kısırlığı çözmekte en yüksek verimi sağlayan tek cerrahidir (Altın Standart). Klasik ameliyatlardaki yüksek başarısızlık aksine, donanımlı mikroskop ile "tüm bozuk ve sızıntı damarlar iptal edilip, atardamara zarar verilmeyen (böylece dev hücre ölümü yaşatılmayan)" bir operasyonda:

Hastaların %70 ila %80'inin sperm parametrelerinde (sayı, form, hareket) 6. aydan itibaren çok bariz bir fizyolojik artış ve sıçrama gözlemlenir. DNA Hasar indekslerinde şaşırtıcı düşüşler saptanır. Hastalarımızın ameliyatı takip eden ilk 1 yıl içerisinde eşlerini DOĞAL YOLLA hamile bırakma (spontan gebelik) oranları (eğer kadında sorun yoksa) %40 - %50 bandına ulaşabilmektedir. Aksi durumda tüp bebeğe gitseler bile "kaliteli, DNA'sı tamir olmuş hasarsız spermlerle" gittikleri için tüp bebek sürecinde en baştakine kıyasla kat kat fazla şansa sahip olurlar.

Özetle Kısırlık ve Varikosel Kararı

Eğer 1 yıllık denemeye rağmen baba olma hayaliniz sonuç vermediyse ve spermiyogram testinizde düşük hareketlilik veya düşük sayım söz konusuysa, yahut arka arkaya yaşanan gebelik düşükleri ailenizi sarsmışsa; yapılacak ilk doğru hareket androloji/üroloji hekiminizce dikkatli bir el muayenesidir.

Varikosel, sizi tüp bebek masraflarına veya "çocuğum olmuyor" karanlığına mahkum edecek kalıcı bir problem olmak zorunda değildir. Doğru tanının konmasını müteakip Prof. Dr. Teoman Cem Kadıoğlu tarafından yüzleşeceğiniz Mikrocerrahi Varikosel Operasyonu ile kendi çocuğunuzun doğasına sağlıklı ve stressiz spermlerle kavuşabilmeniz tıbbın bize sunduğu en somut biyolojik gerçektir.

Varikosel hakkındaki spesifik tedavi opsiyonlarını derinlemesine okumak için Varikosel Nasıl Tedavi Edilir? alanına ya da cerrahi prosedürümüzü adım adım incelemek için Mikrocerrahi Ameliyatı Nasıl Yapılır? bölümüne göz atabilirsiniz.